Zdrowy styl życia cieszy się coraz większym zainteresowaniem. Dotyczy to między innymi naszego codziennego sposobu odżywiania. Częściej sprawdzamy etykiety na zakupach i poszukujemy zdrowszych produktów. Jednocześnie ciężko nam zrezygnować z wielu przyjemności, w tym ze słodkich przekąsek. Szczególnie dla amatorów takich łakoci powstał tenże wpis. Przedstawiamy ksylitol – zdrowszy zamiennik cukru.
Ksylitol pod względem chemicznym jest poliolem naturalnie występującym w żywności, na przykład w owocach (śliwkach, truskawkach, malinach) i warzywach (w kalafiorze, cykorii). Jednak na skalę przemysłową pozyskuje się go zwykle z brzozy i z kukurydzy. Ksylitol ma dobre właściwości technologiczne, rozpuszcza się w wodzie, nadaje się do pieczenia i nie karmelizuje. Jego słodkość można porównać do zwykłego cukru stołowego, czyli do sacharozy. Jednocześnie już kilkadziesiąt lat temu został oceniony jako bezpieczny dodatek do żywności. Daje to wiele możliwości wykorzystania go w branży spożywczej (szczególnie cukierniczej), ale także farmaceutycznej.
Ksylitol zasługuje na uwagę również pod kątem dietetycznym, ponieważ jego metabolizm przebiega inaczej niż metabolizm cukrów. Tylko część spożytego ksylitolu wchłania się w jelicie cienkim, reszta wędruje dalej do jelita grubego, gdzie stanowi pożywkę dla naszej korzystnej mikroflory! Poza tym jedynie znikome ilości ksylitolu zaabsorbowanego z jelita zostają przekształcone do glukozy, w związku z czym powoduje to nieznaczny wzrost stężenia glukozy we krwi i wyrzut insuliny (indeks glikemiczny = 13). To świetna wiadomość dla wszystkich łasuchów! Dodatkowo metabolizm ksylitolu sprawia, że jego wartość energetyczna jest niższa niż sacharozy (4kcal/g) i wynosi 2,4 kcal/g. Te właściwości dają możliwość jego zastosowania w diecie osób z insulinoopornością i cukrzycą jako bezpieczny substytut tradycyjnego cukru.
Ciekawostką jest, że ksylitol hamuje rozwój próchnicy, ponieważ bakterie w jamie ustnej nie są w stanie przekształcić go w kwasy. Konsekwencją tego jest ograniczenie rozwoju płytki nazębnej i utrzymanie niekorzystnego dla drobnoustrojów pH. Dzięki tym właściwościom “cukier brzozowy” znalazł zastosowanie w produkcji gum do żucia oraz past do zębów.
Warto wiedzieć, że ksylitol nie jest toksyczny dla człowieka nawet w dużych dawkach rzędu 200-400g dziennie, jednakże w nadmiernej ilości działa przeczyszczająco. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności zaleca, aby nie przekraczać spożycia 0,5 grama substancji na kilogram masy ciała na dobę w odstępach czasowych. Zatem dla osoby ważącej 70kg będzie to 35 gramów ksylitolu w dawkach podzielonych przez cały dzień. Natomiast powinny go unikać (oraz innych polioli) osoby z zespołem jelita drażliwego ze względu na możliwe nasilone dolegliwości ze strony układu pokarmowego – wzdęcia, ból brzucha, biegunki.
Ponadto wszyscy powinniśmy wiedzieć, że ksylitol jest bardzo niebezpieczny dla psów, bo metabolizują go inaczej niż ludzie. Już połowa łyżeczki może okazać się dawką śmiertelną dla średniej wielkości psa.
Podsumowując, warto stosować ksylitol w rozsądnych ilościach, zwłaszcza w celu wyeliminowania lub ograniczenia spożycia cukru oraz tradycyjnych słodyczy, ciast i ciasteczek. Szczególnie osoby, które borykają się z nieprawidłową tolerancją glukozy, insulinoopornością czy nadwagą, odniosą korzyści z wprowadzenia tej substancji do swojej codziennej diety.
Bibliografia:
- Baranowski, Damian, Rutkowska, Jarosława, Antoniewska, Agata. “Ksylitol – rola technologiczna i żywieniowa”. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2020, 27, 2 (123), 5 – 21. DOI: 10.15193/zntj/2020/123/331
- Kalemba-Drożdż, Małgorzata. “Ksylitol – fakty i mity. Czy to substancja prozdrowotna czy tylko chwyt marketingowy?”. Public Health Forum 2018;IV(XII)2(45):95-99. dostęp online: https://www.researchgate.net/publication/330717056_Ksylitol-fakty_i_mity_Czy_to_substancja_prozdrowotna_czy_tylko_chwyt_marketingowy
